Alan Adı Nedir? Domain Nasıl Çalışır, Nasıl Alınır?
Alan adı, IP adresinin akılda kalan karşılığıdır; ama arkasında kök sunuculardan kayıt operatörlerine uzanan bir sistem çalışır. Alan adının yapısını, DNS çözümlemesini, registry ve registrar farkını, uzantı türlerini ve tescil adımlarını sade bir dille anlatıyoruz.
İnternette bir siteye ulaşmak için yazdığınız ornek.com.tr gibi adresin adı alan adıdır (domain); alan adı nedir diye sorulduğunda verilecek en doğru tanım, bir IP adresinin insanlar için okunabilir, benzersiz ve süreli olarak tescil edilen karşılığıdır. Tarayıcıya sayılar yerine ad yazabilmeniz, arka planda çalışan DNS sayesindedir.
Alan adı tek başına bir web sitesi değildir: site dosyaları hostingde, e-postalar posta sunucusunda durur; alan adı ziyaretçiyi ve iletileri doğru adrese yönlendiren tabeladır. Bu nedenle alan adı, hosting ve e-posta üç ayrı hizmettir ve ayrı ayrı yenilenir. Aklınızdaki adın boşta olup olmadığını alan adı sorgulama sayfasında saniyeler içinde görebilirsiniz.
Kısa cevap
Alan adı nedir? İnternetteki bir siteye ya da hizmete, akılda kalmayan IP adresi yerine ornek.com.tr gibi okunabilir bir adla ulaşmayı sağlayan, belirli bir süre için tescil edilen benzersiz adrestir. DNS (Domain Name System) bu adı arka planda IP adresine çevirir. Alan adları, uzantıyı işleten kayıt operatörünün (registry) kurallarına göre yetkili kayıt firmaları (registrar) üzerinden, çoğu uzantıda 1 ile 10 yıl arasında değişen sürelerle tescil edilir ve yenilenir.
Alan adı nedir, IP adresiyle ilişkisi ne?
Alan adı ile IP adresi arasındaki ilişki, rehberdeki isimle telefon numarası arasındaki ilişkiye benzer: siz adı hatırlarsınız, cihazınız arka planda numarayı bulur. İnternete bağlı her sunucunun bir IP adresi vardır; IPv4 adresleri 203.0.113.10, IPv6 adresleri 2001:db8::10 biçimindedir. Bu sayıları akılda tutmak zordur ve sunucu değiştiğinde değişirler.
Alan adı bu sorunu iki yönden çözer:
- Hatırlanabilirlik: Markanızı taşıyan kısa bir ad kartvizitte, reklamda ve e-posta adresinizde kullanılabilir.
- Taşınabilirlik: Hosting firmanızı ya da sunucunuzu değiştirdiğinizde ad aynı kalır; yalnızca DNS kayıtları yeni IP adresini gösterecek biçimde güncellenir.
Tescil, adı süresiz olarak sizin yapmaz; ödediğiniz süre boyunca kullanım hakkı verir. Süre bitmeden yenilediğiniz sürece ad sizde kalır ve başkası aynı adı tescil edemez.
Bir alan adının yapısı: alt alan adı, ad ve uzantı
Alan adları sağdan sola okunan ve noktalarla ayrılan bir hiyerarşidir: en sağda uzantı, solunda sizin seçtiğiniz ad, en solda isteğe bağlı alt alan adları bulunur. blog.ornek.com adresi şöyle ayrışır:
| Parça | Örnekteki karşılığı | Kim belirler? |
|---|---|---|
| Kök | Sonda görünmeyen nokta | IANA’nın koordine ettiği kök bölge |
| Üst düzey alan adı (TLD) | com | Uzantıyı işleten kayıt operatörü |
| İkinci düzey ad | ornek | Siz, tescil ederek |
| Alt alan adı | blog | Siz, DNS bölgenizden, ayrıca tescil gerekmeden |
.com.tr gibi uzantılarda com kısmı da kayıt operatörüne aittir ve sizin seçtiğiniz ad bir seviye daha solda yer alır. Her parça en fazla 63 karakter olabilir ve harf, rakam ile tireden oluşur; Türkçe karakterli adlar (IDN) teknik olarak xn-- ile başlayan Punycode biçimine çevrilerek kaydedilir. Alt alan adı ile klasör yapısı arasında nasıl seçim yapılacağını subdomain mi alt klasör mü yazısında ele alıyoruz.
Alan adı nasıl çalışır? DNS çözümlemesi adım adım
Tarayıcıya bir adres yazdığınızda cihazınız, alan adını IP adresine çevirmek için birkaç sunucuya sırayla danışır; bu sürece DNS çözümlemesi denir:
- Cihaz önce kendi önbelleğine, sonra internet sağlayıcınızın ya da seçtiğiniz özyinelemeli çözümleyiciye (resolver) sorar.
- Çözümleyici yanıtı bilmiyorsa kök sunuculara gider; kök sunucular
.comsunucularının adresini verir. .comsunucuları, alan adının yetkili ad sunucularını (NS) bildirir.- Yetkili ad sunucusu, bölgedeki A ya da AAAA kaydıyla IP adresini döndürür.
- Çözümleyici yanıtı kaydın TTL süresi boyunca önbellekte tutar; tarayıcı IP adresine bağlanır ve sayfayı ister.
Bu zincir genellikle milisaniyeler sürer, çünkü adımların çoğu önbellekten yanıtlanır. Zinciri kendiniz izlemek isterseniz dig +trace ornek.com komutu her adımı sırayla gösterir. Bölgedeki kayıtların ne işe yaradığı DNS kayıt türleri rehberinde, alan adını başka sunuculara yönlendirme adımları nameserver değiştirme yazısında anlatılır.
Registry, registrar ve registrant: kim ne yapar?
Bir alan adının arkasında üç taraf vardır: uzantıyı işleten kayıt operatörü (registry), tescili sizin adınıza yapan kayıt firması (registrar) ve alan adının hak sahibi olan siz (registrant).
| Rol | Görevi | Örnek |
|---|---|---|
| Kayıt operatörü (registry) | Uzantının merkezi veritabanını ve ad sunucularını işletir, kuralları ve toptan fiyatı belirler | .com için Verisign; .tr için BTK’nın yönettiği TRABİS |
| Kayıt firması (registrar) | Tescil, yenileme, transfer ve DNS yönetimini müşteriye sunar | Alan adı firmaları ve bayileri |
| Alan adı sahibi (registrant) | Kullanım hakkını elinde tutar, iletişim bilgilerini güncel tutmakla yükümlüdür | Şirketiniz ya da siz |
| ICANN | Genel uzantıların politikalarını belirler ve kayıt firmalarını akredite eder | Küresel koordinasyon kuruluşu |
Bu ayrımın pratik bir sonucu vardır: alan adını başka bir firmaya taşıdığınızda kayıt operatörü ve sahip aynı kalır, yalnızca kayıt firması değişir. Taşıma süreci alan adı transfer rehberinde adım adım anlatılır.
Alan adı uzantıları: gTLD, ccTLD ve yeni uzantılar
Uzantılar üç ana gruba ayrılır: genel uzantılar (gTLD), ülke kodlu uzantılar (ccTLD) ve 2013’ten itibaren yayına giren yeni genel uzantılar; bunlara yalnızca belirli kurumların alabildiği kısıtlı uzantılar eklenir.
| Tür | Örnekler | Bilmeniz gereken |
|---|---|---|
| Genel (gTLD) | .com, .net, .org, .info | ICANN kurallarına tabidir ve dünya genelinde tanınır |
| Ülke kodlu (ccTLD) | .tr, .com.tr, .de, .uk | Kuralları ülke kuruluşu belirler; .tr alan adları TRABİS üzerinden yönetilir |
| Yeni genel uzantılar | .shop, .online, .app, .istanbul | Sektör, şehir ya da topluluk odaklıdır; bazı adlar premium fiyatlıdır, .app gibi bazı uzantılar tarayıcılarda yalnızca HTTPS ile açılır |
| Kısıtlı uzantılar | .edu, .gov, .av.tr | Yalnızca belirli kurumlar ya da meslek mensupları alabilir |
Uzantı, adın kime hitap ettiğine dair ilk ipucudur ve fiyatı, tescil kurallarını, transfer koşullarını doğrudan belirler. Uzantı ve ad seçimi için alan adı seçerken dikkat edilecek 5 nokta, .tr kuralları için .tr alan adı TRABİS rehberi yazılarına bakın.
Alan adı nasıl alınır? Adım adım tescil
Alan adı almak; uygun adı sorgulamak, uzantıyı ve süreyi seçmek, sahip bilgilerini girmek ve ödemeyi tamamlamaktan oluşan kısa bir işlemdir:
- Sorgulayın: Alan adı sorgulama sayfasına adı yazın. Sonuçlarda her uzantının müsaitliği, yıllık kayıt fiyatı ve ilk yıldan farklıysa yenileme fiyatı görünür.
- Seçin: Uygun uzantıyı sepete ekleyin. Uzantıların çoğunda 1 ile 10 yıl arasında tescil süresi mümkündür.
- Bilgileri girin: Sahip ve iletişim bilgilerini doğru yazın; buradaki e-posta adresine transfer onayları ve yenileme hatırlatmaları gelir.
- Ödeyin: LIONFIN’de ödeme onaylandığında tescil otomatik başlar; genel uzantılarda işlem çoğunlukla dakikalar içinde tamamlanır, .tr uzantılarında TRABİS üzerinden yürür.
- Yönetin: Alan adı müşteri panelindeki Domainlerim listesinde görünür; ad sunucularını, DNS kayıtlarını, WHOIS gizliliğini ve transfer kilidini buradan yönetirsiniz.
Tescilden sonraki ilk iş, alan adını sitenizin barındırıldığı sunucuya bağlamaktır; iki yöntem alan adını hostinge bağlama rehberinde karşılaştırılır. Site için henüz bir barındırma hizmetiniz yoksa web hosting nedir yazısı iyi bir başlangıçtır.
Süre dolumu ve yenileme: alan adını kaybetmemek için
Alan adının süresi dolduğunda site ve e-posta durur; belirli bir bekleme döneminden sonra ad yalnızca ek ücretle kurtarılabilir hâle gelir ve en sonunda herkesin tescil edebileceği şekilde serbest kalır. Kaybetmemek için:
- Otomatik yenilemeyi açın ve kayıtlı ödeme yönteminizi güncel tutun.
- Marka olarak kullanacağınız adı birkaç yıllığına tescil edin; hem fiyat artışlarından korunur hem de yıllık takip yükünden kurtulursunuz.
- Hatırlatmaların gideceği adresi alan adının kendisinden bağımsız seçin; aksi hâlde sorun çıktığı anda uyarılar da kapanan posta kutusuna düşer.
- Domainlerim listesindeki bitiş tarihini ve kalan gün göstergesini düzenli kontrol edin.
Süre dolumu sonrasındaki aşamalar alan adı yenileme ve süre dolumu rehberinde, ücret kalemleri alan adı fiyatları yazısında ayrıntılı olarak yer alır. Alan adınızla birlikte markalı e-posta kullanmak isterseniz kurumsal mail paketleri aynı adı kullanır.
Sık Sorulan Sorular
Alan adı ile web sitesi aynı şey mi?
Hayır. Alan adı yalnızca adrestir; web sitesinin dosyaları, veritabanı ve e-postalar hosting ya da sunucu üzerinde durur. Alan adını aldıktan sonra bir hosting hizmetine bağlamadıkça adres boş bir park sayfası gösterir. Tersine, hosting tek başına da yeterli değildir; ziyaretçiler siteye ancak alan adı doğru sunucuyu gösterdiğinde ulaşır.
Alan adı ömür boyu satın alınabilir mi?
Hayır. Tescil, adın kullanım hakkını seçtiğiniz süre için verir; genel uzantılarda tek seferde en fazla 10 yıllık tescil mümkündür. Süre dolmadan yenilediğiniz sürece ad sizde kalır. Ömür boyu alan adı vaat eden teklifler aslında yenilemeleri kendi üzerine alan bir hizmettir; böyle bir teklifte sahiplik kaydının kimin adına olduğunu mutlaka kontrol edin.
Bir alan adının kime ait olduğunu nasıl öğrenirim?
WHOIS ya da RDAP sorgusu, alan adının kayıt firmasını, tescil ve bitiş tarihlerini, ad sunucularını ve izin verilen ölçüde sahip bilgilerini gösterir. Kişisel veriler çoğu uzantıda gizlilik kuralları gereği maskelenir; bu durumda sahibe kayıt firmasının sunduğu iletişim kanalı üzerinden ulaşılır. Sorguyu ücretsiz WHOIS araçlarıyla ya da terminalde whois komutuyla yapabilirsiniz.
Türkçe karakterli alan adı alınabilir mi?
Birçok uzantı ç, ğ, ı, ö, ş, ü gibi karakterleri içeren uluslararası alan adlarını (IDN) destekler; bu adlar arka planda xn-- ile başlayan bir biçime çevrilir. Ancak bazı e-posta istemcileri, formlar ve uygulamalar bu adlarla sorun çıkarabilir ve kullanıcılar adı çoğu zaman Türkçe karaktersiz yazar. Türkçe karakterli adı alacaksanız karaktersiz sürümünü de tescil edip yönlendirin.
Alan adını hosting firmasından ayrı bir yerde tutmak mantıklı mı?
İki yaklaşımın da gerekçesi vardır. Ayrı tutmak, hosting firmasıyla yaşanacak bir sorunda alan adını bağımsız yönetmenizi sağlar. Aynı yerde tutmak ise faturayı, yenilemeyi ve DNS ayarlarını tek panelde toplar ve destek sürecini kısaltır. Hangisini seçerseniz seçin alan adının sizin adınıza kayıtlı olması ve transfer kilidinin etkin tutulması önemlidir.
