IIS Kurulumu: Windows Server’da Web Sitesi Yayınlama

Internet Information Services (IIS), Windows Server ile birlikte gelen ve rol olarak etkinleştirilen Microsoft web sunucusudur; IIS kurulumu, bu rolü ekleyip ilk sitenizi yayına hazırlamak anlamına gelir. Statik siteler, ASP.NET Framework ve ASP.NET Core uygulamaları IIS üzerinde çalışır; PHP de FastCGI aracılığıyla desteklenir.

IIS’i kendiniz yönetmek, sunucu üzerinde tam denetim isteyenler içindir: LIONFIN RDP sunucu ya da Windows kurulu bir VDS üzerinde birden fazla site, özel modül ve Windows kimlik doğrulaması kullanabilirsiniz. Yalnızca bir ASP.NET sitesi yayınlayacaksanız sunucu bakımını üstlenmeden Plesk paneliyle çalışan Windows hosting daha pratik olabilir; panel tarafındaki ayarlar Plesk ASP.NET ayarları rehberinde, platform seçimi ise Linux hosting mi Windows hosting mi karşılaştırmasında anlatılır.

Server Manager ile IIS kurulumu nasıl yapılır?

Grafik arayüzde IIS, Sunucu Yöneticisi’ndeki rol ekleme sihirbazıyla birkaç dakikada kurulur:

1. Server Manager (Sunucu Yöneticisi) → Manage → Add Roles and Features yolunu izleyin.
2. Role-based or feature-based installation seçeneğini işaretleyip listeden sunucunuzu seçin.
3. Server Roles adımında Web Server (IIS) kutusunu işaretleyin; açılan pencerede yönetim araçlarının eklenmesini onaylayın.
4. Role Services adımında gereken bileşenleri seçin: ASP.NET Framework uygulamaları için Application Development altındaki ASP.NET 4.x seçeneği (Windows Server 2022’de ASP.NET 4.8), WebSocket kullanan uygulamalar için WebSocket Protocol.
5. Install ile kurulumu başlatın; bu rol için genellikle yeniden başlatma gerekmez.

Kurulumu doğrulamak için sunucudaki tarayıcıda localhost adresini açın; IIS’in varsayılan karşılama sayfası görünüyorsa web sunucusu çalışıyordur. Varsayılan sitenin dosyaları C:\inetpub\wwwroot klasöründedir.

PowerShell ile IIS kurulumu ve sık kullanılan bileşenler

Komut satırından IIS kurulumu tek satırdır ve aynı yapılandırmayı birden çok sunucuda tekrarlamak için daha uygundur. Yönetici PowerShell’de:

# Web sunucusu rolü ve IIS Manager
Install-WindowsFeature -Name Web-Server -IncludeManagementTools

# ASP.NET 4.x (Web Forms, MVC 5, Web API 2) desteği
Install-WindowsFeature -Name Web-Asp-Net45

# Kurulu IIS bileşenlerini listeleyin
Get-WindowsFeature -Name Web-* | Where-Object Installed

İhtiyaca göre eklenebilecek diğer bileşenler:

Gereken bağımlı bileşenler komutla birlikte otomatik kurulur. Yeniden yazma kuralları için gereken URL Rewrite modülü ise rolün parçası değildir; Microsoft’tan ayrıca indirilir.

ASP.NET Core uygulamaları için .NET Hosting Bundle

ASP.NET Core uygulamalarını IIS’te çalıştırmak için sunucuya Microsoft’un .NET Hosting Bundle paketini kurmanız gerekir; paket .NET çalışma zamanını, ASP.NET Core çalışma zamanını ve IIS ile uygulama arasında köprü kuran ASP.NET Core Module’ü birlikte yükler.

1. Önce IIS’i kurun. Paket IIS’ten önce kurulduysa kurulum dosyasını yeniden çalıştırıp Repair seçin.
2. Microsoft’un resmi .NET indirme sayfasından, uygulamanızın hedeflediği .NET sürümüne ait Hosting Bundle dosyasını indirip kurun.
3. IIS’in yeni modülü tanıması için komut isteminde net stop was /y ve ardından net start w3svc çalıştırın ya da sunucuyu yeniden başlatın.
4. Uygulamayı geliştirme bilgisayarınızda dotnet publish -c Release -o .\yayin ile yayınlayın ve çıktı klasörünü sunucudaki site klasörüne kopyalayın.

ASP.NET Core sitesinin uygulama havuzunda .NET CLR version değeri No Managed Code olmalıdır; uygulama, havuzun yükleyeceği klasik .NET Framework çalışma zamanına ihtiyaç duymaz. Uygulama açılmıyorsa Olay Görüntüleyicisi’nin Application günlüğündeki ASP.NET Core Module kayıtları hatanın nedenini gösterir.

IIS’te site ve uygulama havuzu nasıl oluşturulur?

Her site kendi klasöründe ve kendi uygulama havuzunda (application pool) çalışmalıdır; böylece bir uygulamanın çökmesi diğerlerini etkilemez. IIS Manager’ı inetmgr komutuyla açıp şu adımları izleyin:

1. Site dosyaları için bir klasör oluşturun, örneğin C:\inetpub\siteniz.
2. Sol bölmede Sites üzerine sağ tıklayıp Add Website seçin.
3. Site name alanına bir ad yazın; IIS aynı adla yeni bir uygulama havuzu oluşturur.
4. Physical path alanında site klasörünü seçin.
5. Binding bölümünde tür http, port 80 olsun; Host name alanına www.siteniz.com yazıp OK ile kaydedin.
6. Application Pools altında yeni havuzu açıp .NET CLR version değerini seçin: ASP.NET 4.x için v4.0, ASP.NET Core ve statik siteler için No Managed Code. Managed pipeline mode Integrated kalsın.

Default Web Site host adı olmadan 80 portunu dinler; yeni sitenize host adı vermezseniz iki site çakışır ve yenisi başlamaz. Varsayılan siteyi durdurmak ya da her siteye host adı tanımlamak bu sorunu önler. Aynı adımları otomatikleştirmek isterseniz WebAdministration PowerShell modülündeki New-WebAppPool ve New-Website komutlarını kullanabilirsiniz.

Klasör izinleri: IIS_IUSRS ve ApplicationPoolIdentity

Uygulama havuzları varsayılan olarak ApplicationPoolIdentity adlı sanal hesapla çalışır; bu hesap Windows izinlerinde IIS AppPool\HavuzAdi olarak görünür. Site klasörüne yalnızca okuma, yükleme ve günlük klasörlerine ise değiştirme izni vermek en güvenli düzendir:

icacls "C:\inetpub\siteniz" /grant "IIS AppPool\siteniz:(OI)(CI)RX"
icacls "C:\inetpub\siteniz\uploads" /grant "IIS AppPool\siteniz:(OI)(CI)M"

RX okuma ve çalıştırma, M değiştirme izni verir; (OI)(CI) izni alt klasör ve dosyalara devreder. C:\inetpub\wwwroot klasöründe IIS_IUSRS grubunun okuma izni varsayılan olarak tanımlıdır; kendi oluşturduğunuz klasörlerde ise izni sizin vermeniz gerekir.

Anonim ziyaretçiler varsayılan olarak IUSR hesabıyla temsil edilir. Site düzeyinde Authentication → Anonymous Authentication → Edit yolundan Application pool identity seçeneğini işaretlerseniz izinleri tek bir kimlik üzerinden yönetirsiniz. Everyone grubuna tam denetim vermek sorunu çözüyor gibi görünse de sunucunun güvenliğini zayıflatır.

Güvenlik duvarı ve HTTPS bağlaması

Ziyaretçilerin siteye ulaşması için 80 ve 443 portlarının açık olması, HTTPS için de siteye bir sertifikanın bağlanması gerekir. Windows Güvenlik Duvarı kuralını tek komutla oluşturabilirsiniz; sağlayıcı tarafında ayrı bir ağ güvenlik duvarı varsa aynı portları orada da açın:

New-NetFirewallRule -DisplayName 'Web 80-443' -Direction Inbound -Protocol TCP -LocalPort 80,443 -Action Allow

HTTPS bağlaması için:

1. Sertifikayı hazırlayın: kurumsal bir SSL sertifikası kullanacaksanız IIS Manager’da sunucu düğümündeki Server Certificates → Create Certificate Request ile istek dosyası üretin (ayrıntılar CSR oluşturma rehberinde) ya da elinizdeki .pfx dosyasını Import ile içe aktarın.
2. Siteyi seçip sağ bölmedeki Bindings → Add yolunu izleyin; tür https, port 443, host adı www.siteniz.com olsun.
3. Aynı IP üzerinde birden fazla HTTPS sitesi varsa Require Server Name Indication kutusunu işaretleyip listeden sertifikayı seçin.

Ücretsiz Let’s Encrypt sertifikası için açık kaynaklı win-acme aracı IIS sitelerinizi algılayıp sertifikayı alır ve yenileme için zamanlanmış görev oluşturur. HTTP’den HTTPS’e kalıcı yönlendirme kuralları HTTP HTTPS yönlendirme rehberinde anlatılır.

IIS günlükleri ve sık karşılaşılan hatalar

Her sitenin erişim günlükleri varsayılan olarak C:\inetpub\logs\LogFiles\W3SVC1 gibi klasörlerde tutulur; klasör adındaki sayı, IIS Manager’daki site listesinde görünen site kimliğidir (Site ID). Bağlantı düzeyindeki hatalar ise C:\Windows\System32\LogFiles\HTTPERR klasörüne yazılır.

IIS, ayrıntılı hata sayfasını varsayılan olarak yalnızca sunucunun kendisinden gelen isteklere gösterir; hatanın tam metnini görmek için sayfayı sunucudaki tarayıcıda açın.